عیسای گوت
ئەرد و ئەسمان دێ پویچ بن، بەلێ چ جاران پەیڤا من پویچ نابیت.

عیسای بەرسڤا وی دا:
«.... ژ بەر هندێ ئەزێ ژ دایك بوویم، و ژ بەر ڤێ ئەزێ هاتیمە جیهانێ داكو شاهدەیێ
بۆ راستیێ بدەم.هەر كەسێ ژ راستیێ بیت دێ گوهێ خۆ دەتە دەنگێ من.»

په‌رتوکا پیرۆز
رویبارێ ئاڤا ژیانێ 
1
پشتی هنگی فریشتەی رویبارێ ئاڤا ژیانێ یێ شەوقدار وەكو كریستالی نیشا من دا، ژ تەختێ خودێ و بەرخی دەردكەفت
2
و د ناڤ ناڤەندا جادەیا باژێڕی دا دبوری. ل هەردوو رەخێن رویباری، دارا ژیانێ هەبوو، دوازدە جۆرێن بەرهەمی ددا، هەر هەیڤێ بەرهەمەك. بەلگێن دارێ بۆ ساخبوونا مللەتان ژ نەساخیان بوو.[a]
3
ئێدی تشتێ نفرین لێ كری ل وێرێ نابیت. تەختێ خودێ و بەرخی دێ د ناڤ باژێڕی دا بیت و بەنیێن وی دێ وی پەرێسن
4
و دێ دێمێ وی بینن و ناڤێ وی دێ ل سەر ئەنیا وان بیت.
5
ئێدی نابیتە شەڤ. ئەوان پێدڤی ب رۆناهیا چرای و رۆناهیا رۆژێ نابیت، چنكو خودان خودێ دێ رۆناهیێ ل وان كەت و ئەو دێ هەتا هەتایێ پاشایەتیێ كەن.[b]
عیسایێ مەسیح دێ زوی هێت 
6
پاشی فریشتەی گۆتە من: «ئەڤ پەیڤە د دلسۆز و راستن. خودانی، خودایێ بەهرەیێن روحانی ددەتە پێغەمبەران، فریشتەیێ خۆ هنارت داكو وان تشتان نیشا بەنیێن خۆ بدەت، یێن كو پێدڤیە زوی روی بدەن.»
7
«ئەڤە ئەز دێ زوی هێم! خوزیكێن وی یێ پەیڤێن پەیاما ڤێ پەرتووكێ ب جهـ دئینیت.»
8
ئەز یوحەننامە، ئەوێ ئەڤ تشتە بهیستین و دیتین. دەمێ من بهیستی و دیتی، من دەڤ و دەڤ خۆ هاڤێتە ئەردی دا ل بەر پێیێن فریشتەیێ ئەڤ تشتە نیشا من داین، سوجدێ ببەم،
9
لێ وی گۆتە من: «وە نەكە! ئەز بەنیمە ل گەل تە و برایێن تە یێن پێغەمبەر و ئەوێن پەیڤێن ڤێ پەرتووكێ ب جهـ دئینن. سوجدێ بۆ خودێ ببە.»
10
هەروەسا گۆتە من: «پەیڤێن پەیاما ڤێ پەرتووكێ ب موهرێ نەگرە، چنكو دەم یێ نێزیكە.
11
ئەوێ نەڕاستیێ دكەت، بلا هەر نەڕاستیێ بكەت. یێ پیس ژی، بلا هەر یێ پیس بیت. یێ راستدار ژی، بلا هەر راستداریێ بكەت. یێ پیرۆز ژی، بلا هەر پیرۆز بمینیت.»
12
«ئەڤە ئەز دێ زوی هێم. خەلاتێ من ل گەل منە، دا ل دویڤ كریارێن هەر ئێكی بدەمێ.[c]
13
ئەزم ئەلفا و ئۆمێگا، یێ ئێكێ و یێ داویێ، دەستپێك و دویماهیك.»
14
خوزیكێن وان یێن جلكێن خۆ دشوون، دا وان ماف هەبیت ژ دارا ژیانێ بخۆن و د دەرگەهان را بچنە د باژێڕی ڤە.[d]
15
سە و جادووگەر و دەهمەنپیس و مێركوژ و پووتپەرێس[e] و هەر ئێكێ حەز ژ درەوان دكەت و درەوان دكەت دێ ژ دەرڤە بن.
16
«ئەز، عیسا، من فریشتەیێ خۆ هنارت، دا ئەز بۆ هەوە شاهدەییێ دەربارەی ڤان تشتان بۆ كەنیسەیان بدەم. ئەز رەهـ و دویندەها داوودیمە، ستێرا سپێدێ یا گەشم.»[f]
17
گیانێ پیرۆز و بویك[g] دبێژن: «وەرە!» و یێ دبهیسیت بلا بێژیت: «وەرە!» و یێ تێهنی بلا بهێت و یێ دڤێت بلا بێ بەرامبەر ئاڤا ژیانێ وەرگریت.[h]
18
ئەز شاهدەییێ بۆ هەر كەسەكێ كو پەیڤێن پەیاما ڤێ پەرتووكێ دبهیسیت ددەم: ئەگەر كەسەك تشتەكی ل سەر ڤان تشتان زێدە بكەت، خودێ دێ دربێن د ڤێ پەرتووكێ دا نڤیسای ل سەر وی زێدە كەت.[i]
19
هەروەسا ئەگەر كەسەك تشتەكی ژ پەیڤێن پەرتووكا ڤێ پەیامێ ژێ ببەت، خودێ دێ بەهرا وی ژ دارا ژیانێ و ژ باژێڕێ پیرۆز یێن نڤیسای د ڤێ پەرتووكێ دا ژێ بەت.
20
ئەوێ شاهدەییێ بۆ ڤان تشتان ددەت، دبێژیت: «بەلێ، ئەز دێ زوی هێم.»
ئامین. وەرە، هەی خودان عیسا!
21
كەرەما خودان عیسای ل سەر هەمیان بیت.
\k ئابا:\k* ب زمانێ \k ئارامی\k* رامانا وێ ‹باب›ە. بنێڕە: \bk مەرقۆس\bk* 14‏:36؛ \bk رۆما\bk* 8‏:15، \bk گالاتیا\bk* 4‏:6.
\k ئادەم:\k* ئێكەمین مرۆڤ بوو خودێ ئافراندی. خودێ ئەو ژ ئاخا ئەردی ئافراند (\bk دەستپێكرن\bk* 2) و پشتی هنگی حەوا ئافراند. ئادەم و هەڤژینا خۆ حەوا بوون یێن كو زوی پەیڤا خودێ شكاندی و گونەه كری (\bk دەستپێكرن\bk* 3). ژ هنگی وەرە مرۆڤ گونەهێ دكەت. د \k پەیمانا نوی\k* دا دهێتە گۆتن كو عیسایێ مەسیح ‹ئادەمێ دویماهیێ›یە (\bk 1 كورنتۆس\bk* 15‏:45). ئادەمێ ئێكێ بابێ هەمی مرۆڤان بوو. عیسایێ مەسیح كو ئادەمێ دویماهیێیە، ژیانا گیانی ددەتە هەر كەسەكێ باوەریێ پێ دئینیت. بنێڕە: \bk لوقا\bk* 3‏:38؛ \bk رۆما\bk* 5‏:12‏-15؛ \bk 1 كورنتۆس\bk* 15‏:22، 45‏-47؛ \bk 1 تیمۆتاوس\bk* 2‏:13‏-14.
\k ئارامی:\k* زمانەكێ كەڤنە. د دەمێ كەڤن دا مللەتەكێ سامی پێ دئاخفت كو ل سوریا و عیراقا ئەڤرۆ دئاكنجی بوون. ئارامی زمانێ كلدان و سریان و ئاشووریانە. د سەردەمێ عیسایێ مەسیح دا گەلەك جوهیان زمانێ ئارامی دزانی.
\k ئارتەمیس:\k* ناڤێ خوداوەندەكا یونانیانە، ل دەمێ \k پەیمانا نوی\k*، ل گەلەك جهان دهاتە پەرستن (\bk كارێن هنارتیان\bk* 19‏:24‏-35).
\k ئاسیا:\k* هەرێمەكا ئیمپراتۆریا رۆمایێ بوو كو دكەفتە رۆژئاڤایا ئەنادۆلێ. هندەك جاران ب ‹ئاسیا بچویك› دهێتە بناڤكرن.
\k ئبلیس:\k* دوژمنێ خودێ و مرۆڤانە. د \k پەیمانا نوی\k* دا ئەوی گەلەك ناڤێن هەین: سەرۆكێ ئەجنەیان (\bk مەتتا\bk* 9‏:34)، بەعلزەبول (\bk مەتتا\bk* 12‏:24)، تاقیكەر (\bk مەتتا\bk* 4‏:3)، ساتان (پەیڤەكا عیبرانیە رامانا دژبەر یان بەرهنگارێ خودێ ددەت كو ب عەرەبی بوویە شەیتان)(\bk مەتتا\bk* 4‏:10)، خرابكار (\bk مەتتا\bk* 13‏:19)، ئەژدەها یان مارێ كەڤنار (ئاشكراكرن 20‏:2)، بابێ درەوان (\bk یوحەننا\bk* 8‏:44). ئبلیس مرۆڤان دخاپینیت و ژ رێكێ دەردئێخیت و بزاڤێ دكەت كو مرۆڤ ژ گونەهان ئازاد نەبیت. عیسایێ مەسیح هات، دا كارێن ئبلیسی بهەڕفینیت (\bk 1 یوحەننا\bk* 3‏:8)، ل گونەهێن مرۆڤان ببوریت و وان ژ حوكمداریا ئبلیسی بۆ خودێ ڤەگەڕینیت (\bk كارێن هنارتیان\bk* 26‏:18). ل دویماهیا دەمی، ئبلیس و هاریكارێن وی دێ بۆ ناڤ دەریاكا ئاگری هێنە هاڤێتن (\bk مەتتا\bk* 25‏:41؛ \bk ئاشكراكرن\bk* 20‏:10).
\k ئلیاس:\k* پێغەمبەرەكێ خودێ بوو. ئەوی ل سەر دەمێ پاشایەكێ خراب و زۆردار، كو ناڤێ وی ئاخاب بوو، پەیڤا خودێ رادگەهاند و بانگەواز دكر كو گەلێ ئیسرائیل ژ پووتپەرێسیێ (صەنەمپەرێسیێ) ڤەگەڕنە رێكا خودێ. (\bk 1 پاشا\bk* پشكا 17 تاكو 19؛ \bk 2 پاشا \bk* 1‏:1 تاكو 2‏:18) ئلیاس نە مریە، بەلكو بۆ ئەسمانی هاتیە بلندكرن (\bk 2 پاشا\bk* 2‏:11). ل گۆر پێشبینیەكا \k پەرتووكا پیرۆز\k* ئەو دێ جارەكا دی هێتەڤە، دا گەلێ ئیسرائیل ژ بۆ هاتنا مەسیحی بەرهەڤ بكەت (\bk مەلاخی\bk* 4‏:5). ژ گەلەك لایان ڤە یوحەننایێ تافیركەر وەكو ئلیاسی بوو. بنێڕە: \bk 1 پاشا\bk* پشكا 17؛ \bk مەتتا\bk* 11‏:14؛ \bk مەرقۆس\bk* 9‏:4؛ \bk لوقا\bk* 1‏:17؛ \bk رۆما\bk* 11‏:2‏-5؛ \bk یەعقوب\bk* 5‏:17.
\k ئنجیل:\k*ل پەیڤا \k مزگینیێ\k* بنێڕە.
\k ئەپیقوری:\k* رێبازەكا فەلسەفی یا یونانیە. ل گۆر وان، خۆشیێن دلی مەبەستا سەرەكینە ژ ژیانێ، هەروەسا ئەوان گەلەك گرنگی ب حەزێن لەشی ددا. (\bk كارێن هنارتیان\bk* 17‏:18)
\k ئەپیمێنیدیس:\k* هەلبەستڤانەكێ خەلكێ گزیرتەیا كریت بوو ژ باژێڕێ كنۆسۆسێ بوو، نێزیكی 600 ساڵان بەری هاتنا مەسیحی ژیا بوو. ل دویڤ هندەك شڕۆڤەیان پاولۆس د وێ نامەیێ دا یا بۆ تیتۆسی هنارتی بەحسێ ڤی هەلبەستڤانی دكەت و هندەك گۆتنێن وی ڤەدگێڕیت. (\bk تیتۆس\bk* 1‏:12)
\k ئەجنە:\k* پەیڤەكا عەرەبییە رامانا وێ: گیانێن پیس یێن سەر ب ئبلیسی ڤە. هندەك مرۆڤ وەك نەساخیەكا دەروونی تووش دبنێ.
\k ئەخایا:\k* هەرێمەكا كەڤنا وەڵاتێ یونانێ بوو. باژێڕێ كورنتۆس دكەفتە د ناڤ وێ هەرێمێ دا (\bk كارێن هنارتیان\bk* 18).
\k ئەدومیا:\k* هەرێمەكە دكەڤیتە باشوورێ یەهودیایێ. هێرودێسێ مەزن خەلكێ ڤێ هەرێمێ بوو.
\k ئەراستوس:\k* هەڤالێ پاولۆسێ هنارتی بوو و د مزگینیدانێ دا هاریكاریا وی دكر. بنێڕە: \bk كارێن هنارتیان\bk* 19‏:22؛ \bk 2 تیمۆتاوس\bk* 4‏:20. د \bk رۆما\bk* 16‏:23 دا چێدبیت بەحسێ ئێكێ دی دهێتە كرن.
\k ئەرخیلاووس:\k* بنێڕە پەیڤا \k هێرودێس\k*.
\k ئەرستارخۆس:\k* هەڤالێ پاولۆسێ هنارتی بوو و د مزگینیدانێ دا هاریكاریا وی دكر. بنێڕە: \bk كارێن هنارتیان\bk* 19‏:29؛ 20‏:4؛ 27‏:2؛ \bk كۆلۆسی\bk* 4‏:10؛ \bk فلیمون\bk* 1‏:24.
\k ئەسمان:\k* ل گۆڕ پەرتووكا پیرۆز سێ ئەسمان هەنە:
1. ئەوێ نێزیكی ئەردی كو با یێ لێ هەی و ب ‹بەرگەبا› دهێتە بناڤكرن.
2. ئەوێ ستێر تێدا.
3. جهێ خودێیە.
\k ئەگریپاس:\k* ل پەیڤا \k هێرودێسی\k* بنێڕە.
\k ئەلیشەع:\k* پێغەمبەرەكێ ئیسرائیلێ بوو. وی ل ساڵا 846 ب. ز. دەست ب پێغەمبەراتیێ كر، گەلەك حنێر ب دەستێ وی هاتنە كرن (\bk 2 پاشایان\bk* 2‏:1 تا 8‏:15). خودێ ب دەستێ وی نەعمانێ سەرۆكێ لەشكەرێن سوریێ ژ گوڕیبوونێ ساخ كر (\bk 2 پاشایان\bk* 5؛ \bk لوقا\bk* 4‏:27).
\k ئەنتاكیا:\k* ل سەردەمێ عیسایێ مەسیح، دوو باژێڕ ب ناڤێ ئەنتاكیا هەبوون:
1. ئەنتاكیایا ل سەر سنوورێ سوریایێ، كو تا نوكە مایە و د كەڤیتە د سنوورێ توركیا دا (\bk كارێن هنارتیان\bk* 11‏:19).
2. ئەنتاكیایا ل دەڤەرا پیسیدیایێ، ب ئەنتاكیا پیسیدیایێ دهاتە نیاسین، ئەو د ناڤ سنوورێ توركیا دا بوو (\bk كارێن هنارتیان\bk* 14‏:26).
\k ئیبراهیم:\k* باپیرێ یەعقوبی و بابێ هەمی گەلێ ئیسرائیلێیە و ب رامانا گیانی بابێ هەمی باوەرداران ژییە. ل گەل هەڤژینا خۆ سارایێ ل باژێڕێ ئوور (ل عیراقا ئەڤرۆ) د ئاكنجی بوون، لێ خودێ گازی وی كر و سۆز دایێ كو دێ وەڵاتێ كەنعانیان دەتە وی و دویندەها وی. ئیبراهیمی ب فەرمانا خودێ كر و ژ باژێڕێ خۆ دەركەفت و چوو حەڕانێ و گەهشتە ئەردێ سۆزپێدای. خودێ ل گەل وی پەیمان گرێ دا و سۆز دایێ، كو دویندەها وی گەلەك زێدە كەت و ب رێكا وی هەمی مللەت دێ هێنە بەرەكەتدار كرن. بنێڕە: \bk لوقا\bk* 1‏:55؛ 3‏:8، 34؛ \bk كارێن هنارتیان\bk* 7‏:2‏-32؛ \bk رۆما\bk* پشكا 4؛ \bk گالاتیا\bk* پشكا 3؛ \bk عیبرانی\bk* 11‏:8‏-19. ل پەیڤا \k پەیمان\k* ژی بنێڕە.
\k ئیرەییا خودێ:\k* ئانكو ‹غیرە›. دەمێ پەرتووكا پیرۆز بەحسێ ‹ئیرەییا خودێ› دكەت، پەیڤا ‹ئیرەیی› ب رامانەكا ئەرێنی دهێتە بكارئینان، چنكو خودێ حەز ناكەت كەسێ دی ژبلی وی بهێتە پەرستن. دەمێ خودێ پەیمان ل گەل گەلێ خۆ گرێ دای، هنگی ئەو وەكو وێ پەیمانێیە یا د ناڤبەرا مێر و ژنان دا دهێتە گرێدان، كو بۆ ئێكودوو د وەفادار بن و دەست ژ ئێكودوو بەرنەدەن، ئەڤجا دەمێ گەلێ وی یان باوەردار ب دویڤ خوداوەندەكێ دی دكەڤن، ئیرەیی خودێ دگریت، هەروەكو ئیرەیی زەڵامی دگریت دەمێ ژنا وی بۆ وی یا وەفادار نەبیت. بنێڕە \k پەیمان\k* و \k دەهمەنپیسیا روحانی.\k*
ب هەمان مەبەست، ئیرەیی باوەردارێن دلسۆز دگریت، دەمێ كەسەكێ دی یان تشتەكێ دی ژبلی خودێ دهێتە مەزنكرن یان پەرستن. (\k 2 كورنتۆس\k* 7‏:11؛ 11‏:2)
\k ئیسحاق:\k* كوڕێ ئیبراهیم و سارایێ بوو. ئەو بابێ یەعقوب و عیسۆی بوو، ناڤێ ژنا و
  1. a. ‏22‏:2 دەستپێكرن ‏2‏:9؛ حزقیێل ‏47‏:12
  2. b. ‏22‏:5 ئیشایا ‏60‏:19؛ دانیێل ‏7‏:18
  3. c. ‏22‏:12 ئیشایا ‏62‏:11؛ یەرمیا ‏17‏:10
  4. d. ‏22‏:14 دەستپێكرن ‏2‏:9
  5. e. 22‏:15 صەنەمپەرێس
  6. f. ‏22‏:16 سەرژمێری ‏24‏:17
  7. g. ‏22‏:17 بنێڕە: ‏21‏:2
  8. h. ‏22‏:17 ئیشایا ‏55‏:1
  9. i. ‏22‏:18 گۆتارا مووسای ‏12‏:32