عیسا فەرمووی:
ئاسمان و زەوی بەسەر دەچن ، بەڵام وشەکانم ھەرگیز بەسەرناچن .

عیسا وه‌ڵامیدایه‌وه‌: (....، بۆ ئه‌مه‌ له‌دایكبووم و بۆ ئه‌مه‌ش هاتوومه‌ته‌ جیهان،
تاكو شایه‌تی بۆ راستی بده‌م. هه‌ركه‌سێك له‌ راستییه‌وه‌ بێت گوێ له‌ ده‌نگم ده‌گرێت.)

کتێبی پیرۆز
1
یه‌زدان ئه‌مه‌ ده‌فه‌رموێت:
«ئه‌وه‌تا من ڕۆحی له‌ناوبه‌ر[a] ده‌وروژێنم
له‌ دژی بابل و دانیشتووانی لێڤ قامای[b] .
2
بێگانه‌كان ده‌نێرمه‌ بابل
بۆ شه‌نكردنیان و ڕووتكردنه‌وه‌ی خاكه‌كه‌ی،
له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ ده‌وری ده‌ده‌ن
له‌ ڕۆژی به‌ڵای ئه‌ودا.
3
ڕێ مه‌ده‌ تیرهاوێژ ژێی كه‌وانه‌كه‌ی ڕابكێشێت،
ڕێ مه‌ده‌ سه‌رباز زرێیه‌كه‌ی بپۆشێت.
ده‌ستتان له‌ گه‌نجه‌كانی مه‌پارێزن،
به‌ڵكو سوپاكه‌ی به‌ ته‌واوی له‌ناوببه‌ن[c] .
4
كوژراوان له‌ بابل ده‌كه‌ون،
برینداره‌كان به‌ سه‌ختی له‌ شه‌قامه‌كانی.
5
چونكه‌ ئیسرائیل و یه‌هودا به‌جێنه‌هێڵدراون
له‌لایه‌ن خودایانه‌وه‌، له‌لایه‌ن یه‌زدانی سوپاسالاره‌وه‌،
هه‌رچه‌نده‌ خاكی بابلییه‌كان پڕ له‌ تاوانه‌
له‌ دژی خودا پیرۆزه‌كه‌ی ئیسرائیل.
6
«له‌ بابله‌وه‌ هه‌ڵێن!
هه‌ركه‌سه‌ با خۆی ده‌رباز بكات!
به‌ تاوانی ئه‌و له‌ناونه‌چن،
چونكه‌ كاتی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یه‌ بۆ یه‌زدان،
ئه‌و سزای شایسته‌ی ده‌دات.
7
بابل جامێكی زێڕ بوو به‌ ده‌ستی یه‌زدانه‌وه‌،
هه‌موو زه‌وی سه‌رخۆش كرد.
نه‌ته‌وه‌كان له‌ شه‌رابی ئه‌ویان خوارده‌وه‌،
له‌به‌ر ئه‌وه‌ نه‌ته‌وه‌كان شێت بوون.
8
له‌پڕ بابل ده‌كه‌وێت و وردوخاش ده‌بێت.
واوه‌یلای بۆ بكه‌ن!
هه‌تووانێك بۆ برینه‌كه‌ی بهێنن،
به‌ڵكو چاك بێته‌وه‌.
9
«”بابلمان تیمار كرد،
به‌ڵام ناتوانێت چاك بێته‌وه‌.
وازی لێ بهێنن و با هه‌ریه‌كه‌مان بچینه‌وه‌ خاكه‌كه‌ی خۆمان،
چونكه‌ كاتێك حوكمی به‌سه‌ردا درا هاواری گه‌یشته‌ ئاسمان،
هه‌تا هه‌وره‌كان به‌رز بووه‌ته‌وه‌.“
10
«”یه‌زدان ئه‌ستۆپاكی ئێمه‌ی ده‌رخست،
وه‌رن با له‌ سییۆن
باسی كرده‌وه‌كه‌ی یه‌زدانی په‌روه‌ردگارمان بكه‌ین.“
11
«تیره‌كان تیژ بكه‌ن،
قه‌ڵغانه‌كان هه‌ڵبگرن!
یه‌زدان ڕۆحی پاشایانی مادی وروژاندووه‌،
چونكه‌ پلانی وێرانكردنی بابل داده‌نێت.
یه‌زدان تۆڵه‌ ده‌ستێنێته‌وه‌،
تۆڵه‌ی په‌رستگاكه‌ی.
12
له‌ دژی شووراكانی بابل ئاڵا هه‌ڵبكه‌ن!
پاسه‌وانیێتی توند بكه‌ن،
چاودێر دابنێن،
بۆسه‌ بنێنه‌وه‌!
خودا مه‌به‌ستی خۆی ده‌هێنێته‌ دی،
بڕیاره‌كه‌ی له‌ دژی خه‌ڵكی بابل.
13
ئه‌ی نیشته‌جێی ده‌م ئاوه‌ زۆره‌كان،
خاوه‌ن گه‌نجینه‌ی زۆر،
كۆتاییت هات،
كاتی له‌ناوچوونت.»
14
یه‌زدانی سوپاسالار به‌ گیانی خۆی سوێندی خوارد:
«به‌ دڵنیاییه‌وه‌ پڕت ده‌كه‌م له‌ پیاو، وه‌ك ڕه‌وه‌ كولله‌،
هاواری سه‌ركه‌وتنت به‌سه‌ردا ده‌كێشن.»
15
«خودا به‌ هێزی خۆی زه‌وی دروستكردووه‌،
به‌ دانایی خۆی جیهانی دامه‌زراندووه‌،
به‌ تێگه‌یشتنی خۆی ئاسمانی ڕاخستووه‌.
16
كاتێك ده‌نگ هه‌ڵده‌بڕێت، ئاوه‌كانی ئاسمان هاژه‌یان دێت،
هه‌ڵمه‌كان له‌وپه‌ڕی زه‌وییه‌وه‌ به‌رز ده‌كاته‌وه‌،
بروسكه‌ بۆ باران دروستده‌كات،
با له‌ ئه‌مباری خۆی ده‌رده‌هێنێت.
17
«هه‌موو كه‌سێك بێ زانیارییه‌ و ده‌به‌نگه‌،
هه‌موو زێڕنگه‌رێك به‌ په‌یكه‌ره‌كه‌ی شه‌رمه‌زاره‌،
چونكه‌ داڕێژراوی درۆن و
ڕۆحیان تێدا نییه‌.
18
ئه‌وان پووچن، مایه‌ی گاڵته‌جاڕین،
له‌ كاتی سزادانیان له‌ناوده‌چن.
19
به‌ڵام خودا، ئه‌وه‌ی به‌شی یاقوبه‌ وه‌ك ئه‌مانه‌ نییه‌،
چونكه‌ ئه‌و دروستكه‌ری هه‌موو شتێكه‌،
هۆزی[d] میراتی ئه‌ویشی داناوه‌،
یه‌زدانی سوپاسالار، ئه‌مه‌ ناوی ئه‌وه‌.
20
«تۆ گورزی منی،
چه‌كه‌كانی جه‌نگی منی،
به‌ تۆ نه‌ته‌وه‌كان تێكده‌شكێنم،
به‌ تۆ شانشینه‌كان له‌ناوده‌به‌م،
21
به‌ تۆ ئه‌سپ و سواره‌كه‌ی تێكده‌شكێنم،
به‌ تۆ گالیسكه‌ و سواره‌كه‌ی تێكده‌شكێنم،
22
به‌ تۆ ژن و پیاو تێكده‌شكێنم،
به‌ تۆ پیر و گه‌نج تێكده‌شكێنم،
به‌ تۆ گه‌نج و لاو تێكده‌شكێنم،
23
به‌ تۆ شوان و مێگه‌له‌كه‌ی تێكده‌شكێنم،
به‌ تۆ جوتیار و گاجووته‌كه‌ی تێكده‌شكێنم،
به‌ تۆ پارێزگار و فه‌رمانڕه‌واكان تێكده‌شكێنم.
24
«له‌به‌رچاوی خۆتان سزای بابل و هه‌موو دانیشتووانی خاكی كلدانییه‌كان ده‌ده‌م به‌رامبه‌ر به‌ هه‌موو ئه‌و خراپانه‌ی له‌ سییۆن كردیان.» ئه‌وه‌ فه‌رمایشتی یه‌زدانه‌.
25
«ئه‌ی كێوی له‌ناوبه‌ر، ئه‌وه‌تا من له‌ دژی تۆم،
تۆ ئه‌ی له‌ناوبه‌ری هه‌موو زه‌وی.»
ئه‌وه‌ فه‌رمایشتی یه‌زدانه‌.
«ده‌ست درێژ ده‌كه‌مه‌ سه‌رت،
له‌سه‌ر به‌رده‌كان گلۆرت ده‌كه‌مه‌وه‌،
ده‌تكه‌مه‌ كێوێكی سووتاو.
26
ئیتر نه‌ به‌ردت لێ ده‌به‌ن بۆ به‌ردی قولینچك[e] ،
نه‌ هیچ به‌ردێك بۆ بناغه‌كان،
چونكه‌ بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ ده‌بیته‌ چۆڵه‌وانی.»
ئه‌وه‌ فه‌رمایشتی یه‌زدانه‌.
27
«ئاڵا له‌سه‌ر خاكه‌كه‌ به‌رز بكه‌نه‌وه‌،
له‌نێو نه‌ته‌وه‌كان فوو به‌ كه‌ڕه‌نادا بكه‌ن.
نه‌ته‌وه‌كان له‌ دژی بابل ئاماده‌ بكه‌ن،
ئه‌م شانشینانه‌ له‌ دژی ئه‌و بانگ بكه‌ن:
ئاڕاڕات و مینی و ئه‌شكه‌نه‌ز،
ڕابه‌رێك له‌ دژی دابنێن،
وه‌ك ڕه‌وه‌ كولله‌ ئه‌سپ بنێرن.
28
نه‌ته‌وه‌كان له‌ دژی ئه‌و ئاماده‌ بكه‌ن،
پاشاكانی ماد،
پارێزگار و هه‌موو فه‌رمانڕه‌واكان و
هه‌موو خاكی ژێر ده‌سه‌ڵاتیان.
29
ئینجا زه‌وی ده‌له‌رزێت و ژان ده‌یگرێت،
چونكه‌ مه‌به‌ستی یه‌زدان له‌ بابل دێته‌ دی،
بۆ ئه‌وه‌ی خاكی بابل وێران بكات،
ئیتر ئاوه‌دانی تێدا نابێت.
30
پاڵه‌وانه‌كانی بابل وازیان له‌ جه‌نگ هێنا،
له‌ قه‌ڵاكان دانیشتن.
هێزیان له‌به‌ر بڕا،
وه‌ك ژنیان لێهات.
نشینگه‌كانیان سووتێنرا،
شمشیره‌ی ده‌رگاكانیان شكێنرا.
31
نێردراوێك به‌دوای یه‌كێكی دیكه‌ ده‌كه‌وێت و
په‌یامنێرێك به‌دوای په‌یامنێرێكی دیكه‌،
بۆ ئه‌وه‌ی به‌ پاشای بابل ڕابگه‌یه‌نن
كه‌ سه‌رتاسه‌ری شاره‌كانی گیراون،
32
ڕووباره‌كان[f] ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرا،
زۆنگاوه‌كان به‌ ئاگر سووتێنران،
جه‌نگاوه‌ره‌كان تۆقین.»
33
یه‌زدانی سوپاسالار، خودای ئیسرائیل، ئه‌مه‌ ده‌فه‌رموێت:
«شاری بابل وه‌ك جۆخینێكه‌
كاتی گێره‌یه‌تی،
پاش كه‌مێك كاتی به‌رهه‌م دێت.»
34
«نه‌بوخودنه‌سری پاشای بابل ئێمه‌ی خوارد،
ئومێدبڕی كردین،
ئێمه‌ی كرده‌ گۆزه‌یه‌كی به‌تاڵ.
وه‌ك ئه‌ژدیها هه‌ڵیلووشین،
سكی خۆی پڕكرد له‌ چێژی ئێمه‌،
ئینجا ئێمه‌ی ڕشانده‌وه‌.»
35
دانیشتووه‌كه‌ی سییۆن ده‌ڵێن:
«ئه‌و سته‌مه‌ی له‌ ئێمه‌ كرا به‌سه‌ر بابل بێت.»
ئۆرشه‌لیم ده‌ڵێت:
«خوێنم له‌ ملی دانیشتووانی خاكی بابلییه‌كانه‌.»
36
له‌به‌ر ئه‌وه‌ یه‌زدان ئه‌مه‌ ده‌فه‌رموێت:
«ئه‌وه‌تا من داكۆكی له‌ كێشه‌كه‌ت ده‌كه‌م،
تۆڵه‌ی تۆ ده‌كه‌مه‌وه‌،
ده‌ریاكه‌ی[g] وشك ده‌كه‌م،
كانییه‌كانی كوێر ده‌كه‌مه‌وه‌.
37
بابل ده‌بێته‌ ته‌پۆڵكه‌ و
داڵده‌ی چه‌قه‌ڵ،
په‌ند و مایه‌ی تانه‌ و ته‌شه‌ر،
شوێنێك ئاوه‌دانی تێدا نییه‌.
38
پێكه‌وه‌ وه‌ك جوانه‌ شێر ده‌نه‌ڕێنن،
وه‌ك به‌چكه‌ شێره‌كان ده‌مڕێنن.
39
كاتێك گه‌رم ده‌بن،
داوه‌تیان ده‌كه‌م و
سه‌رخۆشیان ده‌كه‌م،
بۆ ئه‌وه‌ی دڵخۆش بن،
ئینجا هه‌تاهه‌تایه‌ خه‌ویان لێ ده‌كه‌وێت و به‌ئاگا نایه‌ن.»
ئه‌وه‌ فه‌رمایشتی یه‌زدانه‌.
40
«وه‌ك به‌رخ ده‌یانبه‌م بۆ سه‌ربڕین
وه‌ك به‌ران و نێری.
41
«شێشه‌خ[h] چۆن ده‌گیرێت،
شانازی هه‌موو زه‌وی چۆن ده‌ستبه‌سه‌ر ده‌كرێت!
چۆن وێران بوو،
بابل له‌نێو نه‌ته‌وه‌كان!
42
ده‌ریا به‌سه‌ر بابلدا هه‌ڵده‌چێت،
به‌ هه‌ڵچوونی شه‌پۆله‌كانی دایده‌پۆشێت.
43
شارۆچكه‌كانی وێران بوون،
بوونه‌ بیابان و ده‌شتی ڕووت،
خاكێك كه‌ نه‌ كه‌س تێیدا نیشته‌جێ ده‌بێت و
نه‌ ئاده‌میزاد پێیدا تێده‌په‌ڕێت.
44
له‌ بابل سزای بێل ده‌ده‌م و
ئه‌وه‌ی قووتی داوه‌ له‌ ده‌می ده‌هێنمه‌ ده‌ره‌وه‌.
ئیتر نه‌ته‌وه‌كان به‌ره‌و لای ئه‌و ڕێچكه‌ ناگرن،
هه‌روه‌ها شووراكانی بابل ده‌كه‌وێت.
45
«ئه‌ی گه‌لی من له‌ناویدا وه‌رنه‌ ده‌ره‌وه‌!
هه‌ركه‌سێك خۆی له‌ گڕی تووڕه‌یی یه‌زدان ده‌رباز بكات!
46
وره‌ به‌رمه‌ده‌ن و مه‌ترسن،
كاتێك هه‌واڵی ئه‌و خاكه‌ ده‌بیستن،
هه‌واڵێك ئه‌م ساڵ دێت، ئینجا له‌ ساڵی پاشتر هه‌واڵێكی دیكه‌،
هه‌واڵی سته‌م له‌ خاكه‌كه‌دا و
فه‌رمانڕه‌وا له‌ دژی فه‌رمانڕه‌وا.
47
له‌به‌ر ئه‌وه‌ بێگومان ڕۆژێك دێت
سزای بته‌كانی بابل ده‌ده‌م،
هه‌موو خاكه‌كه‌ی شه‌رمه‌زار ده‌بێت و
كوژراوه‌كانی له‌ناوه‌ڕاستی ده‌كه‌ون.
48
ئینجا ئاسمان و زه‌وی و هه‌رچی تێیاندایه‌
هاواری خۆشی به‌سه‌ر بابلدا ده‌كه‌ن،
چونكه‌ له‌ باكووره‌وه‌ بۆی دێن،
ته‌فروتوناكه‌ره‌كان.»
ئه‌وه‌ فه‌رمایشتی یه‌زدانه‌.
49
«ده‌بێت بابلیش له‌به‌ر كوژراوه‌كانی ئیسرائیل بڕووخێت،
وه‌ك چۆن كوژراوه‌كانی هه‌موو زه‌وی
به‌هۆی بابله‌وه‌ كه‌وتن.
50
ئه‌ی ده‌ربازبووان له‌ شمشێر،
بڕۆن و مه‌وه‌ستن!
له‌ دووره‌وه‌ یادی یه‌زدان بكه‌نه‌وه‌،
بیر له‌ ئۆرشه‌لیم بكه‌نه‌وه‌.»
51
«شه‌رمه‌زار بووین،
چونكه‌ ڕیسوا بووین و
شه‌رم ڕووی داپۆشین،
چونكه‌ بێگانه‌كان هاتنه‌ ناو
پیرۆزگاكانی ماڵی یه‌زدان.»
52
یه‌زدان ده‌فه‌رموێت: «له‌به‌ر ئه‌وه‌ ڕۆژێك دێت،
بته‌كانی سزا ده‌ده‌م،
له‌ هه‌موو خاكه‌كه‌یدا
برینداره‌كان ده‌ناڵێنن.
53
ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بابل بگاته‌ ئاسمانیش،
ئه‌گه‌ر قه‌ڵای خۆشی قاییم بكات،
ته‌فروتوناكه‌ر له‌ دژی ئه‌و ده‌نێرم.»
ئه‌وه‌ فه‌رمایشتی یه‌زدانه‌.
54
«ده‌نگی هاوار دێت له‌ بابل،
ده‌نگی شكستێكی گه‌وره‌
له‌ خاكی بابلییه‌كان.
55
یه‌زدان بابل ته‌فروتونا ده‌كات،
كۆتایی به‌ ده‌نگه‌ مه‌زنه‌كه‌ی ده‌هێنێت.
شه‌پۆلی دوژمنه‌كانیان وه‌ك ئاوێكی زۆر هه‌ڵده‌چێت،
ده‌نگیان هاژه‌ی دێت.
56
ته‌فروتوناكه‌ر دێته‌ سه‌ر بابل،
پاڵه‌وانه‌كانی ده‌گیرێن،
كه‌وانه‌كانیان ده‌شكێنرێت،
چونكه‌ یه‌زدان خودای سزادانه‌،
به‌ ته‌واوی سزا ده‌دات.
57
میر و دانا و پارێزگار و
فه‌رمانڕه‌وا و پاڵه‌وانه‌كانی سه‌رخۆش ده‌كه‌م،
هه‌تاهه‌تایه‌ خه‌ویان لێ ده‌كه‌وێت و به‌ئاگا نایه‌ن.»
ئه‌وه‌ فه‌رمایشتی پاشایه‌، ناوی یه‌زدانی سوپاسالاره‌.
58
یه‌زدانی سوپاسالار ئه‌مه‌ ده‌فه‌رموێت:
«شوورا پانه‌كانی بابل به‌ ته‌واوی ده‌ڕووخێنرێن،
ده‌روازه‌ به‌رزه‌كانیشی به‌ ئاگر ده‌سووتێنرێن.
گه‌لان به‌خۆڕایی خۆیان ماندوو ده‌كه‌ن و
ڕه‌نجی نه‌ته‌وه‌كانیش ته‌نها بۆ ئاگر ده‌بێت.»
59
ئه‌مه‌ ئه‌و په‌یامه‌یه‌ كه‌ یه‌رمیای پێغه‌مبه‌ر دایه‌ سه‌رایای كوڕی نێرییا كوڕی مه‌حسێیا، سه‌رۆكی ئۆردوگا، كاتێك له‌ ساڵی چواره‌می پاشایه‌تییه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ سدقیای پاشای یه‌هودا چوو بۆ بابل.
60
هه‌موو ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر بابل تۆمار كرابوو، له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و به‌ڵایه‌ی به‌سه‌ری دێت یه‌رمیا نووسیبووی و كردبووی به‌ تۆمارێك،
61
به‌ سه‌رایای گوت: «كاتێك گه‌یشتییه‌ بابل، دڵنیابه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی ته‌واوی ئه‌م په‌یامه‌ بۆ خه‌ڵكه‌كه‌،
62
ئینجا بڵێ: ”ئه‌ی یه‌زدان، تۆ فه‌رمووت ئه‌م شوێنه‌ له‌ناوده‌به‌یت، تاكو ئه‌وه‌ی مرۆڤ و ئاژه‌ڵی تێدا نامێنێت، هه‌تاهه‌تایه‌ ده‌بێته‌ چۆڵه‌وانی.“
63
كاتێك له‌ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م تۆماره‌ بوویته‌وه‌، به‌ردێكی پێوه‌ ببه‌سته‌ و فڕێیبده‌ ناو فورات.
64
ئینجا بڵێ: ”بابل ئاوا نوقوم ده‌بێت و له‌ژێر ئه‌و به‌ڵایه‌ ڕاست نابێته‌وه‌ كه‌ من به‌سه‌ری ده‌هێنم، خه‌ڵكه‌كه‌ی شه‌كه‌ت ده‌بن.“»
هه‌تا ئێره‌ وشه‌كانی یه‌رمیایه‌.
  1. a. 51‏:1 با یان ئامرازێك بۆ له‌ناوبردنیان.
  2. b. 51‏:1 واته‌ خاكی كلدانییه‌كان، مه‌به‌ستی له‌ بابله‌.
  3. c. 51‏:3 له‌ناو ده‌بن: له‌ زمانی عیبری ئه‌م زاراوه‌یه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شتێك یان كه‌سێك كه‌ ده‌به‌خشرێت به‌ یه‌زدان، زۆر جار به‌خشینه‌كه‌ به‌ ته‌واوی له‌ ناوده‌بردرێت.
  4. d. 51‏:19 بڕوانه‌ 10‏:12‏-16.
  5. e. 51‏:26 به‌ردی قولینچك: به‌ردێكی گه‌وره‌ له‌ گۆشه‌ی دیوار داده‌نرێت له‌و به‌ردانه‌ به‌هێزتره‌ كه‌ له‌ دیواره‌كه‌ به‌كاردێت و ده‌بێته‌ هۆی به‌هێزكردنی دیواره‌كه‌.
  6. f. 51‏:32 مه‌به‌ستی له‌ پرد و شوێنی په‌ڕینه‌وه‌یه‌ له‌ ڕووباره‌كان.
  7. g. 51‏:36 خه‌ڵك له‌و باوه‌ڕه‌دا بوون كه‌ له‌بن زه‌وی ده‌ریایه‌ك هه‌بوو وه‌كو سه‌رچاوه‌ی ئاو.
  8. h. 51‏:41 ناوی نهێنی بابل بووه‌.